Bismillahir Rahmanir Rahim

Alhamdulillahi Rabbil Alameen, Wassalatu wassalamu ala asrafil Anbiyai wal Mursalin Sayyidina Muhammadin Wa Ala Alihi Wa ashabihi Ajmain.

Sanglit iban pudji pa katan nakasaksi’ hakatunggal sin Tuhan daing ha nakauna sambil pa adlaw yan.

In kabuhi’ sin manusiya’ sussi daing ha katan lummi’, karna’ nagawal in kabuhi’ daing ha puunan sin katan Kabuhi’ amun di’ masaggaw sin unu-unu makamula - kamatay. Biya’ sin pagkadungugan natu’ bahawa in manusiya’ “miyulliya sin Tuhan” apabila in sila makabatuk sin kiyaisuk ha ginhawa nila. Adapun labi’ ra isab in kahina’ sin manusiya’ daing ha unu-unu na piyapanjari amun hina’ apabila taykuran nila in Tuhan nila. Bima’na tuwi’ in manusiya’ mulliya ha pangatud sin Tuhan amuna in manga sila di’ magbugtu’ in panumtum pa Tuhan duun na in kaawnan nila ha laum ligap iban bukun.

In katan piyapanjari sin Allah SWT naglilimbang-limbang, awn usug iban babai; awn bata’ iban maas; awn dum iban adlaw; awn kasanyangan iban kasusahan; awn mangi’ iban marayaw; awn dayahan iban miskin; awn sulga’ iban nalka’ iban sin kaibanan pa. Laung sin Allah SWT ha panapsil sin manga ulama: “Amun nagpapanjari sin katan unu-unu naglilimbang-limbang...” (Az-Zukhruf: 12)

Daing ha sabab yadtu subay in manga sila nangannal pa Allah SWT daran kimakawa’ pangadjian daing ha manga hikma sin pagpapanjari sin Allah SWT, adakala magsabab daing ha manga pagtali’ ukabun sin Allah SWT in kunsi’ ha antara’ sin duwa lawan. Sabunnal tuud in satiyap duwa lawan awn paidda niya dakula’ bang dungdungan. Duun na hadja kitaniyu mut pangadjian hapagbak sin duwa siyunnatan mayta’ makahasil manusiya’. Adapun in paghinang hikasuy-suy sagawa’ in luun sin hinang di’ hikasuy-suy. Sabab in luun amura ha antara’ in Tagbayaan bukun amun duwa siyunnatan.

In kita bangsa manusiya’ wayruun tuud hangsulag daing katu’ in makaiyan in siya bukun baldusa atawa tubus ha hinang marayaw. In duwa hinang ini dirihilan sin Allah SWT baynat madtu-madtu. Bang in hinangun mangi’ in guwa’ niya mangi’ da damikkiyan bang in hinangun marayaw in hasil niya marayaw ra isab. Adapun ku’nu in mangi’ iban marayaw mahambuuk? In hinang mangi’ tiyatagamahan sin Tuhan labayan ha supaya in naghinang makatudju pa marayaw, in dan niya amuna in “Taubat”.  Damikkiyan in karayawan misan siya marayaw awn waktu makali’das pa dugaing amun mahinang sabab hikakangi’ sin hinang marayaw. Suntu’ niya nagsadakka kaw pa tau miskin sagawa’ ubus mu nagsadakka piyanuysuy mu. Ampa in banda’ bang hikaduhal mu sin lima tuu ayaw na paingata in lima lawa. Daing ha sabab yadtu in sadakka misan marayaw makatudju pa mangi’ sabab di’ taymaun sin Tuhan. Duun da in mangi’ iban marayaw mahinang jatti apabila in karuwa-ruwa pangayuan kaampunan pa Tuhan. In mangampun amura in ha antara’ amun way limbang.  Hangkan na in manusiya’ biyandaan daran papangayuun ampun pa Tuhan misan pa in kaawnan niya hambuuk ulama’.

Taymaun sin pangatayan in mangi’ iban marayaw daing ha Tuhan, laung sin Allah SWT ha panapsil sin ulama’: “ ...Bang awn hinang marayaw dumatung kanila, imiyan sila, “In ini daing ha Tuhan”; sagawa’ bang hinang mangi’, imiyan sila, “In ini daing kaniya” (Wahai Nabi). Pamungan “In katan unu-unu daing ha Tuhan...” “In mangi’ daing ha (Kahandak) sin Allah Maha Tinggi sagawa’ di’ siya magRida’ hadtu.” [Sunnipath.com]

In mangi’ iban marayaw asal di’ tuud mabutas daing ha tiyap manusiya’ sabab in sila bukun tubus amura in tubus in Nagpapanjari. Adapun in duwa yan bang marayaw in katimbang [di’ magkingking magbakul] in baynat niya amuna in sarayaw-rayaw. Bukun isab in kamaksuran mangdaaki kita maghinang mangi’. Sagawa’ taliun natu’ na hadja bang in ilaw mabuhi’ apabila kulang hambuuk tanda’ [+] [–] ha pagbubuhian. Tantu’ di’.

Kiyalimpal ha laum rukun iman 6 in panaymai ha untung mangi’ iban marayaw. Mayta’ baha’ liyamud bilang rukun? Tantu in Tuhan di’ magbaktul bang wayruun sabab dakula’. Ampa in Iman Sabunnal pagbahasahun sin nagdara Ilmu Mukali’ sumahaya bang matimbang maraw in kangian iban karayawan. In pagtitimbangan bukun Basi’ sagawa’ hibutang ha pagsabal iban pagsukul. Karna’ in ha antara’ yan amuna in salaum-laum di’ matungkad sin naggugulal halul akkal.

“Sabunnal tuud in Allah SWT simasarta’ ha manga magsasabar” [Al-Baqarah:153]

 “Bang kamu magsukul ha manga kani’mat-ni’matan ku, ganapan Ku pa in kani’mat-ni’matan ku... [Surah Ibrahim:7].

Sama-sama kitaniyu magparayaw magkumpas lugay yari ha dunya tagainup ini. In katan ubus na biyuklad sin Tuhan wayna panglamuri sin iypun mamindahi sin hinang ubus Niya na biyabaktul.

Kumawa’ kitaniyu matakaddam ha pamung sin manga sila namamaratsaya bang kugdanan aramala biya’ na sin kiyalimpal ha laum Qur’an laung sin Tuhan ha panapsil sin manga ulama: “Amun mamung, bang kugdanan sin aramala: “In kami daing ha Tuhan, iban madtu Kaniya ra kami magbalik”. [Al-baqarah:156]

Mura-murahan in ha antara’ kabatukan natu’ ha supaya tumampal in asal matampal biya’ sin manga piyagkaabutan sin manga sila kiyakasihan sin mahasussi Allah.

Bangman in karayawan hihinang sin Tausug makatimbangan hakangian jimajatu ha laum hula’ Sultaniyah Sulu Darul Islam ha supaya in tau ha laum niya makasud pa laum ulung iban rida’ sin Tuhan.

Bang awn wala’ imamu suran niyu ha ampun iban maap. Damikkiyan mikiampun aku pa Tuhan ha ngi’ iban dayaw kiyalimpal ha laum ini.

Bismillahirrahmanirrahim.

Alhamdulillahi Rabbil alameen wassalatu wassalamu ala asrafil anbiyai walmursalin sayyidina Muhammadin wa ‘ala alihi wa ashabihi ajmain.

Lingkat sin Piyapanjari

In bangsa manusiya’ amuna in piyapanjari hipu’ sin Allah SWT sin katan kalangkapan lahil iban batin. In manga kalangkapan dihil kanila nagdara indajinis kalabbiyan iban kapaiddahan ha supaya mausal nila di ha dunya.  Wayruun hangsulag manusiya’ misan pa in kaawnan niya bukun jukup in wayruun siya kiyadihilan kalangkapan ha ginhawa niya. In halga’ sin hambuuk panyap ha ginhawa di’ mabi sin alta’. Misan bihaun awn pagkajamanan magkahinang siki’ sagawa’ di’ da mabiya’ sin awal dihil sin Tuhan -  tubus in kahinang. 

Ha ginhawa baran sin manusiya’ awn panyap lahil damikkiyan awn da isab lawan niya amuna in batin. In lahil di’ magkuhibal bang way daak daing ha batin. Sakaula-ula in duwa ini nagakit sagawa’ in kamaksuran sin lahil amura in batin. In lahil in maksud niya magparagbus hadja sin kabayaan sin batin adapun in lahil di’ siya makahinang unu-unu pagbaya’ ha batin. Adapun in batin amuna in biyaktul marayaw hinang pusud sin pagparinta ha laum ginhawa baran sin manusiya’ da na sambil pa kawman iban hakatilingkal dunya.  

Adapun in pagdaak sin batin pa lahil landu’ in dayaw iban kahalus. Kalna’ hihinangan sin Tuhan aturan amun di’ abutan sin akkal taliun dagmit. In tanda’ niya sambil pa adlaw ini wayruun pa daing ha manga tau pantuk hapangadji dunya nakahinang panyap makabassa sin niyat – mapuas daing ha manga sila kakasi sin Mahasussi Allah.

In aturan biyutang ha laum baran sin manusiya’ awn da isab had niya, magtup iban gaus kiyapara kaniya. Suntu’ niya: in manusiya’ dirihilan aturan waktu hipagkaun, way siya hinangan amun di’ na magkaun, karna’ in maghihinang ha ginhawa baran biya’ na sin bukug, dugu, unud, ugat iban sin kaibanan pa magkalagihan napakahan kakaun ha supaya sila di’ magpalyaw hamagparagbus sin daak kanila. Bihadtu ra isab in kaibanan hihinangun biya’ na sin magtug, maghali, mangug pa lawan, iban sin kaibanan pa. Karna' in maghihinang ha laum anggawta' yan nagdara sila kaniya-kaniya kamaksuran pa manusiya’ salugay di’ pa sila pa balikun tubus madtu pa Allah SWT [Maglayin pa hula’ kakkal].

Damikkiyan in amun puunan magtatabuk [Batin] sin daakan ha ginhawa awn da isab aturan dihil kaniya ha supaya dumayaw in parsugpatan niya ha Nagdaak. In parakala’ kalagihan sin puunan magtatabuk amun manga palihalan hinang di’ kakitaan biya’ na sin ilmu’ iban ibadat. Karna’ in duwa ini bang magakit karuwa amuna in palsababan hikasung sin pangilahi niya pa amun Tag-amulahi sin katan aturan daing ha panagnaan pa hinapusan. In kahawpuan pagtag ha hinang sin puunan magtatabuk amuna in pagnganan “Taubat”.

Laung sin Allah SWT ha panapsil sin manga maingat magtapsil:

“Iban pagtaubat na kamu katan pa Allah, wahai kamu manga namaratsaya, ha supaya kamu magmumpaat” (An-Nur: 31)

 “Ya Allah! Tubusa in Sahaya para kamu, iban dihili kami kaampunan: sabunnal tuud in Ikaw Tagkawasa sin katan unu-unu.” (At-Tahrim: 8)

Bang in kaawnan sin puunan magtatabuk daran himihinang sin pagtaubat in siya makasuuk na pa Nagdaak kaniya. Bang siya makasuuk kakilahan niya na in Nagdaak kaniya amun landu’ suuk. Biya’ na sin agi sin Tuhan ha laum Qur’an ha panapsil sin tibayhuan makaingat,

 “In Tuhan labi in suuk [pa manusiya’] daing ha ugat sin liugmu kandi” [Qaf:6] iban “In Siya daran simasalta’ kaymu hawnu-hawnu in kaawnan mu” [al-Hadid:4]

Hangkan na in tiyap siyulagan puunan magtatabuk duun naka in kaawnan niya bardusa atawa ahli ibadat subay daran in pagtaubat ha supaya makasuuk siya pa Nagdaak kaniya. Karna’ bang in lilipaga niya duun da ha lahil tantu in siya ha laum na hadja sin nagduruwa-ruwa kasaummulan. Bang in kaawnan niya ha laum na hadja sin nagiinu-inu atawa nagduruwa-ruwa awn na hadja lawang sin syaitan mag-sultan ha laum baran niya karna’ sin di’ niya kakilahan in Nagdaak. Adapun bang siya nagtaubat sin sabunnal-bunnal himinang sin katan diyaakan iban lumayu’ sin katan liyangan insya’Allah ukaban da sin Nagdaak kaniya in katan lawang susuran madtu pa bay [iyupama hadja bay] Niya. Bang in hambuuk Mu’min makasud na pa laum bay kakilahan niya na in Nagdaak, sambil di’ na siya magsanaw bang hisiyu in Magdaraak kaniya daing ha angay ini. Bang siya didtu na tupun na siya tagun “Tau Laum Bay” [Ahlul Bait]. Ampa in manga sila nakasud pa laum bay sin Tuhan jiyajanjian sila sin Allah SWT biya’ na sin ayat tiyapsilan sin manga pantuk:

 "Iban in Allah nagkahandak hadja magig daing kaymu sin kalummian [dusa], wahai kamu manga tau laum bay, iban sussihun kamu salanu’lanu’. [Al-Ahzab:33]

Hangkan na in kabuhi’ ha dunya subay tuud papagbuluk binasahun maglugtu’ labi awla daing ha laum ha supaya madawhat niya in ka Islam bukun hadja ha ngan iban tuput ha pangadji’, sagawa Islam daing ha lahil pa batin, iban in pangadji’ nauki’ niya lumangkap ha baran bukun hadja ha dila’ iban ha katas. Laung sin kamaasan “Ayaw mahinang Islam hadja ha dunya sagawa’ kapil ha adlaw ahirat”.  In kaul nila ini malaggu’ tuud in karahan bang  dungdungan sagawa’ di’ makawa’ in kamaksuran bang luwal in bawgbug nila pagliliki’-likian.

Laung sin Allah SWT ha panapsil sin manga pantuk:

Ya kamu manga namamaratsaya! Sud kamu pa Islam hakatibuukan sin atay; iban ayaw kamu magad ha tikang sin Syaitan; sabab  in siya amuna in mahalayak atu niyu. [Al-Baqarah:208].

In pagtaubat sapantun paglayin daing ha hambuuk kahalan pa hambuuk kahalan. In bahasa ini magtup da isab iban sin kabuhi’ sin manusiya’ ha dunya ha laum bukun tutug. Ampa in satiyap sin way tutug tantu dumaut pa awn Tutug. Biya’ da sin kabuhi’ ha dunya bukun kakkal, damikkiyan in tudjuhun ini madtu pa amun kakkal. Magtaubat kitaniyu katan mura-murahan makabalik kitaniyu pa Tuhan sin sabunnal pagbalik di pa ha dunya, ha supaya mahanung in kabuhi’ di ha dunya dagpak pa adlaw ahirat, Insya’Allah.  

Mahuli bang awn wala’ imamu dihilan niyu kamaapan in nagsulat, mura-murahan madawhat natu’ in kamaksuran sin kabuhi’ ha adlaw dunya. Mikiampun aku pa Allah SWT ha manga karayawan iban kangian kabaakan ha  laum ini.

Bismillahirrahmanirrahim. Alhamdulillahi Rabbil Alameen, Wassalatu wassalamu ala asrafil anbiyai wal mursalin sayyidina Muhammadin wa ala alihi wa ashabihi ajmain.

Ha jaman ini, magtataud na in daing ha manga panubu’ sin bangsa Sug in masi-masi nahapung sin kahalan nakauna. Sibu’ da daing ha hal pagparinta, nusulan, iban pag-agama in kamatauran daing kanila wayruun na panghati marayaw. Tiyu’-tiyu dakuman in maraw panghati iban maitung na nagdaragan in manga sila amun nakaabut ha addatbihasa’ sin Tausug ha katilingkal kapuan sug nakauna.

Ulama Ahlu Bayt iban sin kaibanan amun namawbug sin aqeeda
Ahlu Sunnah Wal Jamaah.

Ha hal sin kitaniyu bihaun mahumu natu’ na pagkadungugan daing ha manga panghindu’ sin kaguruhan in palihalan hadis, parman, iban sin manga kaibanan pamaham ha laum likusan sin Islam. Adapun malahang na kitaniyu magpakatabu’ ha hambuuk paglingkud-lingkud atawa pagtipun-tipun hakamasjid-masjiran magbissara sin manga dagbus kaIslam sin manga kamaasan nakauna. Baha’ sabab sin kulang na matagi magdungug pasalan awn daing ha manga kaguruhan bangsa Sug nagpasaplag bahasa kunu’ in bawgbug sin kamaasan nakaguwa’ daing ha bitikan sin Qur’an iban Sunnah sin junjungan Nabi Muhammad SAW?

Bunnal baha’?

Hambuuk suntu' alim nagpasaplag sin
aqeeda Ahlu Sunnah Wal Jamaah

In KaIslam biyawgbugan sin kamaasan ha katilingkal Kapuan Sug biya’ da sin biyabawgbugan sin kamatauran Muslim hakatilingkal dunya labi awla ha sa’bu kusug sin pamarinta Sultaniyah hakatilingkal dunya. In manga pamarinta Sultaniyah, hambuuk suntu’ biya’ na sin pamarinta Uthmaniyah ha Turkey, in bautan pagagama piyasaplag nila pabinaybayan sin manga Muslimin hakatilingkal dunya amuna in pamaham sin Ahlu Sunnah Wal Jamaah. In Ahlu Sunnah Wal Jamaah in bawgbug iyaagaran  nila ha Syariat duun ha tanug Upat Majhab: Imam Hanapi, Imam Maliki, Imam Syafii, iban Imam Hambali. Adapun in ha tiranan sin Aqeedah in bawgbug duun ha pamaham biyaktul sin Imam Abu Hassan Al-Ashary [260 H] [Ashaera] iban Muhammad Ibnu Mansur Al-Maturidi [333 H] [Al-Maturiddiyah]. In tanda’ niya sambil pa adlaw ini in pamaham aqeedah daing ha Sipat 20, biyaktul hi Imam Abu Hassan Al-Ashary, masi pa hihinang pagaagsuan sin kamaasan apabila sila maghindu’ ha kaanakan atawakan kaapuan sin hal pagTuhan.  

In manga pamaham aqeeda nabaktul sin 2 ulama’ pantuk ha ilmu’ usuluddin ini tanyag ha katilingkal dunya labi awla na in ha likusantara. Sambil pa adlaw ini masi-masi pa in pamawgbugi sin Muslim ha subangan labi awla in ha hula’ Malaysia, Indonesia iban hakapuan Sug. Adapun in ha kapuan Sug bukun na biyadiin in katanyag nagdanan daing ha kalamma sin pamarinta Sultaniyah Sulu Darul Islam.  Buat malaingkan misan masi-masi awn naman nagpalindug hakasussi sin aqeeda ahlu sunnah wal jamaah mataud da isab dugaing aqeeda daing ha tiranan sin manga muslimin simaga’lut iban sin daawa nila magpauyun ha pamaham sin kamaasan pa sunnah iban Qur’an.

In kaIslam sin kamaasan nakauna bukun mataud ha bissara, sagawa’ makusug hapagbawgbug sin bissara. In pamaham nila nakauna bukun magpataud sin batbatan sagawa’ magpataud sin ammalan sibu’ da in kaawnan hapagtunay sin kawajiban pa Tuhan iban magparagbus sin tanggungjawab pa pagkahi Muslimin.

Hambuuk daing ha manga 7 Wali sin Lupa' Melayu
iban ha Likusantara. In kitab niya magagiad da iban
sin manga kitab sin kamaasan nakauna ha Kapuan Sug

Pagkadungugan natu’ pa in lingkat sin pangaddatan sin kamaasan nakauna, bang awn daing kanila makapatabu’ lapayun na bihan ista’ in pangdaig; bang in dapulan sin pangdaig way nagasu, kadtuun buhian kayu ampa dihilan sin matugna’; bang lumabay ha ut sin duwa tau nagbibissara hi baba’ in baran iban pamung lapal maluuy “lumabay kami atawa aku”; bang awn mausaha ista’ atawa makaani pay dihilan in pangdaig pahampitun; bang awn kabalian kadtuun tabangun; bang awn mara magkalu labi awla bang satru’ pagduyun duyunan atuhan iban sin bissara nila “Maraw pa duwa siki magtungpad daing sin mamurtad”.

In kaIslam sin kamaasan bukun maghapal iban magmaana sin Sulat Qur’an sagawa’ magparagbus sin panghindu’ sin Qur’an iban hadis ha ginhawa baran. Sabab ma’lum sila in Qur’an liyabay ha junjungan Nabi SAW, sabab in siya amuna in panagnaan iban hinapusan nabi nakaparagbus sin kaIslam daing ha lahil pa batin. In kamaasan kasilasa in piyatayimbabaw, karna’ amuyadtu in piyahalgaan kanila sin manga nagukab sin KaIslam ha ginhawa nila. Kiyaingatan nila in Nabi Junjungan “Rahmat pa Katan Alam”, daing ha sabab yadtu imupi sila sabab in ha laum sin kaIslam, amun iyukab kanila, nagdara sibu’ maana – Kasilasa.

Bukun mahalga’ ha kamaasan in magbissara way anggawta’ misan pa in kaawnan niya hambuuk pandita’. In mahalga’ ha kamaasan amun pandita’ dagpak in huna’-huna’ pa katubusan sin kaIslam – dagpak pa Iman Sabunnal. Amun bang missara bukun hikataud sin kuntara, sagawa’ mahinang sabab hikapagsulut sin nagkukuntara.

Amuini in agun-agun malawa’ ha hula’ kalasahan. In mataud bihaun ha hula’, amurakuman in manga matagi magpangatak papagkahi sin panghindu’ sin Qur’an iban hadis sin junjungan. Sakaula-ula in sila ini amuna tuud in bunnal in kaibanan wala’ miyagad sin hinang nila jiyumla nila na daing ha manga kalagihan pasayuhun iban hinduan. Amuna maraih ini in pagbissarahun sin kamaasan ampa na magtataud in kaguruhan gamman na magtataud in marupang iban mangdurupang, gamma na tumaud in ma’siat daing sin magibadat. Kitaun natu’ sama-sama pandugahan in jimatu katu’ taniyu bihaun. Amura in makapagkasilasa in hangka agaran iban hangka bawgbug sagawa’ bang pakaluagan wayna pagkasilasa. Baha’ sabab sin mataud na daing ha manga magpasaplag agama bukun kasilasa in hipaghindu’ sagawa’ amun hikadugal sin hinduan kanila. Magbat-bat sin hadis parman sagawa’ pagguwa’ sin himumungan kalupahan na in baran. Maingat magkabtangan sagawa’ di’ makahati sin makabali’ pangatayan. Maingat maghadis sagawa’ di’ makaparagbus sin hiyadisan. Maingat magparman, sa’ di’ isab mabaya’ humati sin piyarmanan.

Mayta’ baha’ unu in nalawa’?

In Qur’an iban hadis biyabawgbugan sin nakauna iban sin ha bihaun wala’ da nahalin. Amura in napinda in hiyadisan iban piyarmanan. Makulang na daing kanila in magsaggaw ha putti sin panghindu’ sagawa’ duun sila lunlun maglipaga ha sulat iban bayta’ adapun in namayta’ iban biyaytaan di’ lipagahun. Wala’ nila kabistuhi in biyayta’ papagkahi liyabay daing ha manusiya’ mulliya, Nabi Muhammad SAW. Mayta’ sila di’ umapas sin hikamulliya kanila bat ha supaya in lapal kabtangan nila di’ mahinang sakna papagkahi?

Bihaun hukumun nila in kamaasan wala’ kimugdan. Sagawa’ in unu-unu katan di’ na makajari paglugatan sabab in katan muwi da magbalik pa Tuhan. Sibu’ da hi dumaug iban daugun, wayruun da mangdaug sahingga malappas daing ha hukuman sin Tuhan ha adlaw paghisab.

In KaIslam sampulna’ wala’ nakaukat daing ha ginhawa. Kaniya-kaniya rakuman maglag dan sin hikabatuk nila madtu. Asal da in Qur’an iban hadis yanna hinang bilang ilaw iban dan hipagbatuk sin manga nakatatapuk panawu’ sin Tuhan. Mataud na in makapahal sin Qur’an iban sin hadis, Alhamdulillah, amura kuman in kulang magpahantang sin kasilasa amun nahinang putti’ sin ilaw iban dan.

Upi kaw hapagbawgbug ha Islam sin kamaasan sabab in sila wala’ nakabutas daing hapanghindu’ sin Nabi Junjungan. Ayaw kaw mutan daing ha lubid sin kalima misan pa kabuhi’ mu in hituk. Sabab in Tagdapu sin katan jiyajagahan kaw kawhaan tagupat kajam. Parayawa kapanduga mu in Qur’an yan Ilaw, in hadis yan dan, in hadisan iban piyarmanan way dapat muwi tuud pa Tuhan. Hatiha in tikang mu bat kaw di’ masunug sin baga kayu in du’ngul manusiya’ iban batu.

Bang awn kalaungan pagmaapan dakuman, in unu-unu katan Tuhan da in magbabaya’. Mikiampun aku Kaniya ha manga kalaungan iban karayawan ha laum sin sulat ini. 

Bismillahirrahmanirrahim. Alhamdulillahi Rabbil Alameen. Wassalatu wassalamu ala Rasulillahil Karim.

In bangsa manusiya’ amuna in piyapanjari sin Allah SWT nagdara sin sahalga’-halga’ iban sataas-taas darajat daing ha katan piyapanjari. Isukan sila sin Allah SWT sin salingkat-lingkat kamulliyaan amun sabab kiyatungkilang daing ha katan piyapanjari. Laung sin Allah SWT ha laum sin Qur’an, “Sabunnal tuud piyapanjari namu’ in manusiya’ ha laum dagbus amun sarayaw-rayaw” [Qur’an 95:04]. In kamuliyyaan ini bang madawhat sin hambuuk siyulagan manusiya’ matarbilang siya daing ha manga likusan sin manga kanabihan, kawalihan iban sin manga salihin. Adapun bang di’ madawhat damikkiyan in siya matarbilang da isab lamud ha manga tumpukan sin manga sila liyaung sin Allah SWT.

Dauta in ha liyu sin lapal bat kakitaan in sabunnal kamulliyaan

In kamuliyyaan wala’ nakabutang ha taud sin pangalta’, ha taas sin kawasa, ha taud sin panubu’, ha luag sin panghula’-hula’, ha taud sin ibadat iban ha taas sin pangadji’. In kamuliyyaan kabaakan duun ha sabunnal pangilahi ha ginhawa. “Bang di’ kakilahan in kamuliyaan sin ginhawa, bima’na in hambuuk tau  masi’ wala’ nakakila sin ginhawa niya iban in siya wayruun da piyagbiddaan iban sin manga mahluk kaibanan amun miyamanaw ha taas gumi ini... In tau buta amun di’ makakila sin ginhawa niya in siya di’ makajari mangaku atawa magdaawa in siya mulliya... Ha laum kabtangan hakikat in manusiya’ amun way pamaratsaya amuna in manga tau di’ makaingat hakasabunnalan sin ginhawa baran niya. In tau bihaini amuna in sangi’-ngi’ manusiya’.” [Imam Al-Souti]

Laung sin Allah SWT, “Sabunnal tuud in sa ngi’-ngi’ mahluk kimakamang ha hadarat sin Allah SWT, amuna in manga tau Kapir.” [Al-Anfal:55].

In manga tau kapir amuna manga sila wala’ namamaratsaya haka Tunggal sin Mahasussi Allah. Daing ha sabab yadtu di’ nila kahatihan in pagnganan Iman. Adapun in Iman amuna in salaggu-laggu’ pakaradjaan siyampurna’ sin Allah SWT ha manusiya’. Bang in kaawnan sin hambuuk manusiya’ nakapag-iman [namaratsaya] pa Tuhan in siya matarbilang daing ha manga tumpukan sin kimikila pa Tuhan. Adapun in pamaratsaya nakabutang hakaluagan iban hakakiputan.

Laung sin Imam Al-Souti “Ha hakikat niya bang in manusiya’, mamung sin syahadat, tuput da ha mulliyahun atawa lagguun hadja, in tau yadtu wala’ pa nakadawhat sin kamulliyaan sabunnal iban di’ pa siya manjari mangaku mulliya... in tau amun kimaput ha syahadat ha di’ niya kahatihan in isuk iban hakikat niya, in siya tuput da ma sah bilang mahluk bar-iman, sagawa’ masi di’ niya kaingatan in darajat sin pagiman niya...In pagdawhat hakatubus sin kamuliyyaan ta amuna in subay sampulnaun in pagsyahadat. Bang tubus in syahadat lahil iban batin tantu sumampay na siya pa kamulliyaan sin manusiya’”.

Hakatubus sin pag-iman ha ginhawa sin tiyap manusiya’ madawhat niya na in Kasilasa pa katan sibu’ da manusiya’ iban sin kaibanan piyapanjari labi awla pa Tuhan.  Mahinang na siya rahmat ha pagkahi niya. In kakahinang niya magatap na iban sin parkaulan, parpiilan iban tasdik sin pangatayan. Amunaini in pagbahasahun sin kamaasan hakagimbahan, bang in kaul, piil iban tasdik sin pangatayn larak in sambahayang damikkiyan larak da isab. Sabab in kaul, piil iban tasdik sin pangatayan dumayaw bang kahatihan in katubusan sin pag-iman [Iman Sabunnal].

Tatak sin tau Miyulliya sin Tuhan

Bang kahatihan na in Iman sabunnal dumayaw na in kauli, kalbi, pi’li – mulliya na siya ha pangatud sin manusiya’ labi awla ha hadarat sin Tuhan. Ha tu parakala’ yan duun da isab tumaytay in pagpalimaya sin hula’ daing ha laum kalummian iban kapissukuan sin hula’ sahingga in pamarinta kabayaan sin agama sumaplag ha laum paghula’, sumanyang in raayat iban malawa’ in manga hinang satulaat sabab in nagparagan sin pamarinta mulliya in ginhawa damikkiyan in manga raayat samasibu’ dimadaut sin hikarayaw.  Bihaini in hantang sin pamarinta ha laum sin Darul Islam. In kamatauran sin raayat tubus in pagiman. Di’ maghuwat-huwat kusug ha manusiya’, titimbakan iban paslud sin pangadji’ sagawa in katan in atud nila ha kusug sin nagpapanjari sin katan manahut pa maaslag – ALLAH SWT.

Hakasimpulan niya, in kamulliyaan sin hambuuk manusiya’ duun ha katubus sin Iman. Bang in iman sabunnal madawhat sumaplag in pagkasilasa. Bang in pagkasilasa lumatag na ha antara’ sin manusiya’ malawa’ na in pagiku jangki, pagbunu’ hangka bangsa, pagkungkaw iban sin kaibanan pa. Damikkiyan in kunsi’ pa kalimayahan sin hula’ sabunnal duun tagnaan ha tiyap raayat mulliya in ginhawa. 

Bangman natu’ madawhat in kamulliyaan dunya iban ahirat. Sabunnal tuud in daraugan tuput yadtu ha Tuhan.  Kasilasa pasaplagun, bat Kalimayahan madawhat.

Bang awn wala’ imamu suran niyu ha ampun iban maap, damikkiyan hi suhud ku pa Tuhan mikiampun sin katan parkaulan ha laum ini, ameen.

  

  

Ha jaman hipu’ sin kasigpitan iban kasanyangan ini in manga Tausug napulahug ha katan lupa’ tiyahayan salta’ awn kasanyangan iban kahanungan ha laum niya. Tanda’ tuud in sipat sin bangsa ini guwa’ daing ha hula’ nalibut sin dagat, amun in hinang nila magliyu-liyu hadja umapas sin hikarayaw. Bima’na bukun bunnal in agi sin manga satru amun mabunsi kanila kunu’ in sila tau babag sara’.

Bro. Julfekar hambuuk Tubu' Sug tanug ha Malaysia nangaun
iban sin artista niya ha Kadday Tausug ha Sandakan.

In Tausug, labi awla in Buranun iban Kasalipan, amuna in bangsa ha Likusantara di’ magpanglimus misan pa in kaawnan nila patay na sin kamiskin. Umatas sila magbaggut sin tiyan bang wayna makaun bangman di’ nila babaun in martabbat nila. Umatas sila mangusaha pa kahula’-hulaan, sibu’ da mataas atawa mababa’ in bayad sin sangsa’, bangman sila di’ manantili’ biya’ sin kaibanan.

Bang ta susulun in katabu’tabuan ha kapuan Sug sambil pa Malaysia, in bangsa Sug kabaakan ha manga katabu’-tabuan magdagang lumput laut. Amunaini in kabiyaksahan nila pagusaha tanda’ sin in hula’ nila bakas tanug hapagtabu’-tabu’ ha katilingkal dunya.

Ha Malaysia damikkiyan in Tausug agad amuna in bangsa nakatayimbabaw ha katabu’tabuan naglalamugay iban kaibanan bangsa biya’ na sin Lannang iban manga tau Indunusia. Bang kaw mamanaw-panaw papagkakaunan sibu’ da in darajat Taga “Dayaw” iban “Kulang Dayaw” in maghihinang ha laum niya in kamatauran Tausug labi awla na bang di ha binaybayan sin Sabah.

Mayta’ sila katagihan sin kalannangan atawa dugaing bangsa kawaun maghinang? Hikaisa, sabab in kamatauran Tausug di’ mabaya’ magpanghuwat-huwat ha kaibanan bang hal sin kabuhianan nila. Hikaruwa, sabab in kamatauran daing kanila di’ da magpikil bayad sangsa’ mataas atawa mababa’. Hikatu, in sila masarap mangadjal-ngadjal kakaun.

Sa'bu nangaun ha Kadday Lannang-Tausug ha Sandakan

Awn hambuuk tanug pagkakaunan ha Sandakan, in magaadjal iban maghihinang ha laum niya Tausug katan, naglamud na in pihak Buranun iban Samal. Sagawa’ in magtitibaw papagkakaunan yaun manga tau Dayu daing ha guwa’ hula’ iban na sin manga kaibanan bangsa ha Sandakan.

Unu baha’ in maana sin bihaini kahalan? Bukun baha’ ini mamarahi na jawab pa manga satru’ ha Pilipinas sin in Tausug bukun biya’ sin akkal nila mangdurupang, mangaanyaya, manghihina’ iban mamunu’.

Kailu in Bangsa Tausug misan ha laum sin kasigpitan awn pa isab tatabangan sin Tuhan kanila pamikil iban kasipugan amun mahunit bawgbugan sin kaibanan bangsa di ha Likusantara.

Ha gulis na marai’ sin bangsa Tausug daing ha katihabaan sin masa in pagjimpulag magmahi sin bangsa, hula’ iban agama. Daing hapaghuwas kalamma sin pamarinta sin Sultaniyah Sulu Darul Islam, timagna’ in sawa sin pagmahi ha kapatut ha waktu biyunu’ tighan in manga gagandilan Tausug ha Bud Dahu’ sin manga Milikan, tanda’ sin panulangi nila di’ mabaya’ tumaalluk pa pamarinta sin kapil. Sambil na hadja pa bunu’ MNLF-PILIPIN in kusug sin pagjimpulag wala’ nahalin. Gamman puas daing kanila gamman na magtataud in gimuwa’ manugpati sin maksud amura kuman bukun na biyadiin in kusug sabab sin kaniya-kaniya na nagdara dungan maghinang bangman laung nila “Magbatuk da ha daratungan”.

Yan sila katan kaniya-kaniya nagbabaktul sin hikatabang nila pa bangsa, hula’ iban agama labay ha manga kagaus-gausan nila hinangun. Awn daing kanila naghihinang ha manga Tumpukan Bukun Pamarinta [NGO], awn daing kanila yan hakaiskul-iskulan nagpasaplag sin maksud labay hapaghindu’ iban pagsulat, awn da isab yan naghihinang ha laum sin pamarinta, sagawa’ wala’ nagpatampal sin panulangi nila. Damikkiyan in manga kaguruhan, in manga maguusaha, in manga pupulitik, in manga magsusud pa intilnit iban na sin manga maguukkil, maglaLangan [Artist] iban sin manga magtataguri’ tarbilang sila katan lamud hapagjimpulag ha kalna’ sin maksud.

RAMEETA: Tanug Maguukkil Tausug ha Jaman ini

Napulakkanat na in binhi’ sin manga gagandilan yan hakahula’-hulaan sabab sin mabaya’ hadja kuminam kasanyangan iban numanam parasahan sin kahirupan dunya. Adapun misan sila ha guwa’ hula’ awn daing kanila magsusung in pagpikil iban pagpasaplag sin kamiskin, kasigpitan pamissuku’ iban way kaadilan jimajatu’ ha hula’ nila. Di’ sila mabaya’ tumaud sin pamikil pagbunu’-bunu’ sabab sin kiyaingatan nila in yaun di’ mangdahi pa hikarayaw sabab in kamawmuhan sin pagbunu’ ha hula’ in tagbaktulan amuna in manga satru’ ha supaya in hula’ nila di’ na umuntayaw iban in Tausug mahinang na hadja paguy salama-lama.

Baynat sin Bihaini

Adapun in katan yadtu ha Tuhan. Sagawa’ bang ta pandugahan unu baha’ in susungun sin bihaini bang in kaawnan nagkakaniya-kaniya nagparagan sin kakahinang? Unu awn baha’ baynat, ha bihaini palabay, marayaw amun makadihil sahaya ha laum katigidluman. In tublag jajawaban tuput tunggal yadtu ha Tuhan. Adapun bang ta dayi’dayiun taliun sin kitaniyu balhajat ha katan tibayhuan panghati, in hinang bihaini misan makarihil sawa bukun da biyadiin.

Unu in kalagihan hinangun?

Laung sin manga mukali’ subay in muna-muna lanuan sin katan nagpipikil ha hula’ bangsa iban agama amuna in pangatayan. Sahingga magsabab daing ha kalanu’ sin pangatayan nila tibuukun sila sin Tuhan ha lubid sin agama. Sabab bang in atay sawasa’ maluhay in tiyap siyulagan magbawgbug ha pamaham “In Daraugan Yadtu ha Tuhan” atawa in “Ukumsakup [Sovereignty] tuput ha Tuhan”.

Ha jimpulag bihaun, in amun agun-agun makatayimbabaw magda dungan ha bangsa amuna in namawgbug ha Sultaniyah Sulu Darul Islam. Sabab in jimpulag ini wala’ timindug ha hambuuk parhimpunan samata-mata sagawa’ in sila simaggaw ha kaluagan daut sin bangsa. Biyawgbugan nila in pagbuhi’ sin bangsa ha liyukupan sin kapuan Sug damikkiyan biyuhi’ nila in pagtibuuk sin “Kawman Muslim” [Muslim Ummah] labay hapagusal sin Unudsiyn Syariah [Dublun iban Pilak] bilang panyap hikalimaya kanila daing ha pamasungi sin PagRiba ha adlaw-adlaw kabuhianan nila iban hikapag Muamalah nila papagkahi bilang sambag nila halasa nila pa Tuhan. Gimayunggung sila ha papata sin hambuuk Muslim bar-akkal [Syeikh umar Ibrahim Vadillo] “In Sulu landu’ in nahut makapalimaya kandiri niya, Sagawa’ mamarahi na in Laggu’ makasalamat sin Dunya”.

In sila ini amuna in manusiya’ miyamagad ha bautan sin agama iban nagsusussi sin pangatayan miyamalim sin manga kaguruhan pantuk ha agama. Bukun da baha’ sila na ini in hinang sabab makapasaplag sin sahaya ha hula’ ha jaman ini? In katan yadtu ra ha Tuhan. Duwaahan natu’ bangman in jimpulag sin katan ampunun sin Allah SWT.

Mikiampun aku pa Tuhan ha manga hilalaungan kiyapikit ha laum ini.    

Laung sin Apu’: Unu in maksud sin Tuhan piyahadil aku mari pa dunya ini?

Jawab sin Tag-Apu’ [Bawa Muhaiyaddeen]

Hinduan nakaw sin Tuhan sin katan unu-unu. In katan nakalukis na ha laum baran mu. Ha waypa kaw nakaratung mari, namung siya kaymu, “Piyara takaw pa iskul pagnganan dunya. In siya tuput da hulaan mu samantara. Harus kaw tuud subay madtu ha samantara’ waktu ha supaya mangadji sin nusulan Ku, nusulan mu, iban sin nusulan kaibanan. Harus mu kahatihan hisiyu in nagpapanjari sin katan unu-unu, hisiyu in magtanggungjawab ha katan unu-unu, hisiyu in magjaga amun nagjajaga sin baran mu, iban unu in milik mu hakasabunnalan niya. Ha waktu kaw nakapangadji na salta’ kiyahatihan muna in katan nusulan ini, kapahaman muna bang hisiyu in baran mu iban hisiyu Siya amun sangat kalagihan mu, Kasabunnalan, Siya ra in Maha Buhi’.”

 “Hapaghuwas mu umingat sin manga kahalan ini, harus kaw  timibaw ha hambuuk panulay sulay. Ampa kaw makara unu in mahinang suku’ mu iban makabalik mari. Sagawa’ muna-muna, kadtuna kaw pa iskul sambil mangadji’. Pagubus ampa kaw balik.”

Piyamung ini sin Tuhan kaymu pagubus yadtu ampa kaw piyara mari. Bihaun tarbilang na tanggungjawab mu in maglawag Kaniya, ha supaya kumila sin baran mu, iban ha supaya mu kaingatan in kadaya mu amun jatti. Amunadtu in sabab mayta’ kaw subay dumatung mari. Daing ha sabab yadtu hinanga in kabidjak mu bilang gunting iban pariksaa in milik mu marayaw, guntinga unu unu in halu’. Dihil Niya na in katan kaymu sagawa’ subay mu uturun in katan patta’ amun piyatta’ mu sin papattaan mu kandi ampa mu taw-an hadja in marayaw, amunadtu in dahun mu tudju madtu ha nagjajaga kaymu. Sugpata in katan iban aymuna lamuran in kaibanan.

FREE DOWNLOAD POSTER WITH MESSAGE

Bismillahirrahmanirahim

Salawat iban salam ha Junjungan Rasulullah, pa manga ahlul bait niya, kaum karabat, pa manga kakasi sin Allah ha nakauna sambil pa bihaun, pa manga ulama haq, iban pa manga mukali’ amun di’ magbugtu’ in pamandui nila ha manga kulang in pangita’.

In kunsi’ sin kalimayahan tumagna’ ha ginhawa baran. Sabab duun natu’ kabaakan in pagbahasahun sin kaulamaan in “JIHAD AKBAR” atawa jihad salaggu’-laggu’.  In pagjiharan bukun napsu sagawa’ amun yaun himihigung hagas ha napsu ha supaya makahinang sin langgal pa sara’ sin agama. Sagawa’ in timampal pagjiharan napsu, hangkan na awn magiyan napsu mangi’ atawa mulakab. Di’ da isab makajari pagjiharan in napsu samata-mata, sabab bukun in katan napsu mangi’.

Ha laum sin ginhawa baran kabaakan in pagjimpulag ha antara’ sin mangi’ iban marayaw. In daut sin hambuuk daing ha duwa amuna in tumayimbabaw mamarinta ha katan katiluagan sin pamaranan daing ha lahil pa batin. Hisiyu-siyu in dumaug siya in magSultan ha laum kabuhi’ sin hambuuk manusiya’.

Biyayta’ sin Qur’an in atu limaya sin bangsa manusiya’ amuna in syaitan. Wayruun hangsulag manusiya’ in di’ mahinang atu sin syaitan duun na in kaawnan niya guru agama atawa bukun. Sambil hadja pa adlaw kiyamat in syaitan masi-masi in paglugtu’ niya bangman awn mara niya sumud pa laum api narka’ Jahannam.

In ginhawa sin manusiya’ amuna in piyapanjari liyangkap sin Allahu Taala sin indajinis kalangkapan sibu’ da matampal iban sin bukun. Ha laum sin ginhawa asal awn pamarinta amun nagparagan sin katan kalalagihan sin hambuuk manusiya’ lugay niya di ha dunya. In Sultan ha pamarinta ini amuna in akkal in Wajir niya amuna in atay. Bang in pamikil sin panghu’ kumangi’ damikkiyan in Wajir niya sa’ magad. Hangkan na piyamung sin Junjungan “ha laum baran awn dugu’ nakukumpul bang in siya dumayaw, dumayaw in katan, damikkiyan bang siya kumangi’ in katan magad da, in siya amuna in atay”.  In biyayta’ duun atay sagawa’ wayruun tiyugila’ hisiyu in magparayaw iban hisiyu in magpakangi’.

In Puntukan nakura’ iban sin kanakuraan ha babaan niya di’ makajari magtungkakali in hinang. In sila miyamagad ha daak sin kusug Nakatapuk.  Sibu’ da in akkal makabatuk pa Tagdapu sin hibal atawa masasat ha bayntungaan sin satru’ limaya, in kuhibal ha laum baran masi dimadagan amura kuman bang in Sultan masi limulublub ha basakan sin satru’ in baynat niya amuna in kumangi’ in laum baran sambil in kaawnan sa’ sila hidasuk pa baga kayu lanuan biya’ sin kaina tagna’ kapahantang kanila. Damikkiyan bang in Sultan makabatuk sin dan madtu pa Sultan sin Sultan amunain dumayaw in katan daing ha laum sambil paguwa’ sin baran.

Hangkan na in manga sila mukali’ nagtapsil ha parman sin Tuhan “Inna lillahi wa inna ilayhi rajiun” magkulang maglabi “Sabunnal tuud in kami kapunyahan sin Allah iban harap da kami pa Allah magbalik” [2:156]. In pagbalik pa Tuhan ha pangatud sin manga mukali’ bukun subay magtungpad na in duwa siki amun hi hatud na sin kalawlahasiyaan pakubul. 

Adapun salugay buhi’ pa di ha dunya kalagihan in subay kita magbalik madtu Kaniya. In pagbalik madtu bukun hakalahil sagawa’ ha batin. In hantang pagbalik sin batin madtu pa Tuhan amuna in Jihad salaggu’-laggu’. Pataya in baran mu ha di’ pakaw mapatay [Mutu Qabla Anta Mutu] amuini in dan niya. In pagpatay di nasabbut bukun mu tangsuun pugusun in katan sin kainginan mu wala’ imamu ha sara’, sagawa in piyagmaksud di patayun amuna in pa sugpatun in akkal nasabbut ha taas madtu pa Puunan niya. Sabab bang in akkal mapatay na duun hakaTunggal sin Nagpaawn kaniya, in napsu’ mangi’ misan di’ pugusun inut-inut matangsu’ daing ha ginhawa.

In kalagihan sin katan manusiya’ amuna in mangagari ha hinang sin Junjungan Rasulullah daing ha lahil pa batin. Dih kalagihan in magaru jawab ha laum sin pag-agama, sabab in pag-aru jawab hambuuk sanjata’ sin syaitan mahinang dan hikabu’lak sin pagkasilasa ha antara’ sin hangka agama.

In katubusan sin pagparayaw pangatayan labay ha akkal himaha’gum ha Katunggal sin Mahasussi Allah.

Bang awn wala’ imamu suran niyu ha ampun iban maap, mahuli hisuhud ku pa Tuhan bangman ampunun niya in katan hilalaungan kiyadukut ha laum ini.   

    

In bangsa Sug atawa Tausug amuna in bangsa tanug hapaglipaga ha pakaradjaan pagsussi sin ginhawa daing ha lahil pa batin. Daing pa tagna’ hakauplut sin pamarinta biyaktul sin manga magsusulban sambil pa bihaun in tagi nila wala’ na naig. Baha’ nagsabab in kahalan pag-Suluk yaun na nakalamugay ha dugu’ nila.
 

In pag-Suluk amuna in hinang magsussi sin ginhawa daing hakatan sabarang lummi’ lahil iban batin kabiyaksahan paghinangun sin manga sila magtatasawup atawa manga mukali’ [Muka Ali’]. In daut sin manga manusiya’ himihinang ha ini wayruun dugaing mapuas daing sin mabaya’ dumagpak pa Tuhan Assa. In hagdan biyaktul sin manga kaguruhan dagpak dumaut ha sataas-taas darajat ini tumagna’ daing ha pangagari sin Sara’ hakaluagan biyantang sin agama Islam [Syariat]; maganad sin siyulagan hinang kabaakan ha laum hadis iban ha manga aammalan tiyukbal sin guru pantuk pa murid [Tarikat]; magparagbus sin katan aammalan ha ginhawa [Hakikat]; iban hitukbal in katan kakahinang sibu’ da lahil iban batin madtu pa Tuhan [Ma’rifat] labay ha ilmu’ pagTuhan amun tuput hitukbal sin guru pa manga murid amun sussi na daing ha katan hinang tiya’gahan sin agama.

In bautan sin manga sila nagbabawgbug ha katubusan sin agama Islam nakauna, dihilan nila tuud halga’ in pagingat sin panghati nakalimpal ha 3 kitab panghati biyaktul sin kaulamaan nakauna paghuwas sin Nabi Junjungan iban sin Kasahabatan biya’ na sin; Usuluddin, Tasawwuf iban Fikhi. In panugasi nila hapagparagbus sin aturan pagtuntut ilmu’ ini sambil di’ nila jarihun in hambuuk tau mag-imam, mangawin iban sin kaibanan hinang ha laum sin mahadjana’ bang in kaawnan di’ in hambuuk tau makalabay manuntut ilmu’ daing ha tu’ kitab.

In 3 kitab nasabbut nagdara sin saluag-luag panghati palihalan kanyuknyukan sin pag-agama daing ha lahil pa batin. Lilay ha laum niya in awal kajarian sin ginhawa iban sin parsugpatan niya madtu pa pagtibuuk hakatunggal sin Mahasussi Allah. 

Mapuas daing ha 3 kitab ini mataud pa isab kakitab-kitaban pagagsuan sin kamaasan nakauna biya’ na sin Kitab Tajul Muluk, Bintang Duwa Ballas [Belas], Kitab Mutali-u Daqaiq, Riyadus Salihin iban sin kaibanan pa. In manga kitab ini in nagnukil manga ulama sin Ahlu Sunnah Wal Jamaah miyamagad ha upat Majhab iban in akidah biyabawgbugan amuna in pamaham daing kan Imam Abu Hassan Al-Ashari [Sifat 20] iban Al-Maturidi. In suntu’ sin I’tikad amun giyagayunggungan sin Ahlu Sunnah Wal Jamaah biya’ na sin pamaham: “In Tuhan di’ siya hikabanding atawa hikaibarat pahangsulag unu-unu, wala’ Siya nasakup sin 6 pidju alam iban sin kaibanan pa.”

In kamatauran sin manga mukali’ ha hula’ nangilahi in majhab iyaagaran nila amuna in daing ha tiranan sin Imam Syafie Kiyaridaan sin Allah. Iban in kaluagan sin akida biyabawgbugan nila duun da ha pamaham sin Imam Abu Hassan Al-Ashari [Ashaera]. Misan awn daing ha manga mukali’ amun nakadawhat sin sataas-taas darajat pagTuhan labay daing ha ilmu’ Tulun [Ladunni] in kanyuknyukan niya bukun da sulang ha biyabawgbugan sin kaluagan Tausug amun namawgbug ha sipat 20.  In piyagbiddaan hadja sin manga tau nakasugpat pa Tuhan magtuytuy ha way paglabay guru amuna in mangadji’ ha kitab. Adapun in putti sin pamaham nila maguyun da ha duhul iban sin pamawgbugi ha sara’ sin agama. 

 In lupa dagbus sin pangagari ha manga bawgbug nasabbut ha taas amuna in timatas in kaIslam ha hula’ wala napudda sin satru’ giyatusan tahun piyagsubli gantian biyunu’ sin manga satru’. Sambil pa tikmil masa ini in ulangig sin pagbawgbug ha ngan sin agama wala napung misan pa in kaawnan sin Tausug inut-inut liyassun sin pamaham daing ha kapil iban pamaham ba’gu ha laum agama amun nahinang sabab kiyapagbu’lak iban kiyahuka’ sin pagbawgbug ha antara’ sin hangka bangsa iban agama. 

In hangin pagpulakkanat ini wala’ timampal ha laum sin mahadjana’ sahingga gimuwa’ in pamaham ba’gu amun namu’pui iban nanglangi ha manga hinang kabiyaksahan sin Tausug daing pa ha tagna’ kabugsak sin Islam ha hula’. Ha pangatud sin nagdara pangadji’ ba’gu in hinang sin kamaasan amun nakawa’ nila daing ha panghindu’ sin manga ulama Ahlu Sunnah Wal Jamaah, amun in kamatauran nila manga Kakasi sin Allah, nakaguwa’ daing ha panghindu’ sin Nabi iban sin manga sahabat niya. Buat malaingkan bang ta kitaun in manga kaulamaan tanug nagtanum sin binhi kaIslam amuna in manga pantuk nagbabawgbug sin panghindu’ sin Nabi Muhammad Sallawlahu alayhi wasallam.

Ha bihaini in kahalan sin jimatu in Ahlus Suluk atawa manga Mukali’ wala’ sila himundung ha tanggungjawab sin sila magpalantup sin Darul Islam labay hapaghambuuk pangatayan iban kakahinang hapagpalantup magbalik sin sahaya kasawasaan timubu’ daing hapagbuluk binasa sin manga sila nakauna amun landu’ in lasa ha agama sin Allah SWT. In manga siyulagan namawgbug ha tiranan ini bukun sila daing ha hambuuk tumpukan, sagawa’ in sila guwa’ daing ha indajinis labayan atawa dan [Tarika], sagawa’ natibuuk sila ha panawhid pa Tuhan. Ha pangatud nila in kasamungsayaan iban kalimayahan sin bangsa iban hula’ daing ha tipukulina iban panglungkupi sin satru' sambil pa liyukupan sin dunya madawhat labay hapaghibal sin manga sila sawasa' in pangatayan daing ha sabarang lummi' lagi mahugut in pangila ha Kakawasahan sin Mahasussi Allah.

Hisuhud ku in pikilan ha laum ini pa laum kaampunan sin Allah. Bangman in napulakkanat matibuuk, iban in nagbubu’lak makapagkasilasa.     

Here is the common opinion that confined in the Tausug psyche regarding the lamentable fate they have for decades since they were become citizens of their forefather’s enemy.

Being a Tausug who personally facing the reality behind the saddest plights of the Tausug living in the Philippines and Malaysia, I felt like to share this dot of opinion; who knows this could be of help to locate brilliant ideas out there. The feeling that I have is also presence in every hearts of the Tausug particularly them who were sacrificing to work in abroad enable to bring a short-range of happiness to their ill-fated families back home.

I once asked a Tausug in Sabah if what motivated him to migrate to Malaysia despite of the promise suffering he can possibly experience if by chance he got caught by the Malaysian authority for having no legal document. “He said, in Malaysia we can only experience jail and if fail to produce any legal papers will be whipped on the buttock with rattan; in the Philippines much worst. As people have a dignity we cannot keep on tolerating the behaviour of our corrupt leaders particularly in Sulu to fool us and demeaning our value as a Tausug who devotedly practicing Islam. If we still have a choice left, to go somewhere just to evade this human catastrophe could be considered as good decision by now. If not, our fate will be the same as them who fought for quite a long time with the Philippine government. I do not like to involve myself with this otiose war. What we need is money not bullet. That’s why I rather work in the construction site in Malaysia, even every salary we were paying certain amounts to some irresponsible policemen as an exchange for our temporary liberty. I knew this practice is wrong but what options do we have if we want to survive in this country, he asked me?”

The short conversation we had with Mr. Arabani [not real name]was leaving me mutely for a while. I went home with heart full of gloominess. But I just let it skipped afterwards I know he was right unfortunately the Tausug were having no body to go to seek for help, except Allah. Most of their leaders in Sulu who were elected by the people under the Philippine government show no interest to save them from the malady they were facing. In contrary, their leaders were spent more money and time to buy beautiful bungalow outside Sulu and latest car or wheels which they can use to brag to their fellow leaders. These are just some of the attitudes of the Illegal Immigrants leaders’ in Sulu and in the Philippines. Suppose the Filipino leaders in Sulu could do something on their side to answer the expatriation problem in Malaysia. They can do it should settling the problem is the prime goal.

Evidently, the flock of undocumented Filipino presence in Sabah is the result of war done by the Philippines in Sulu. Now, even the Philippines had strategize economic assistant through the help of foreign donors like the USAID to the Tausug it can still be considered as futile, because the people of Sulu wanted to be free and exercise their own sovereignty. The political representatives of the Malacanang in Sulu could not satiate the people because the representatives themselves were the number one problem of the people. Now to whom the Tausug would run if all their leaders elected were not problem solver?

I believed there had been serious action being done bilaterally between Malaysia and the Philippines to solve illegal issues. But did it bore positive effect? Until what extend do the designed solution took effect?

Recently, the Illegal issue is buzzing in Malaysia. Some groups of Malaysian were even politicking this issue. All they wanted that their land is free of illegal. Everybody wants to live legally but to become a legal person living in this world is costly. Paper is very expensive and it had trammelled undocumented individuals to travel on earth surface – it’s a law. If only Allah send us to this world to do this valueless thing, where in the universe we can seek for freedom?

Anyway, illegal issue in Sabah need a serious yet sincere solution. On the Philippines side, fulfil your obligation as a “Protectorate” to the Tausug. While the Tausug still on the process of looking the best answer to their decades problems, on my opinion, try to put tight security in Taganak Island, Bongao, Jolo and other wharfs where the lansa heading to Sabah is departing and give a cheapest visa or working pass to the migrants entering Sabah. In Taganak alone there should have immigration officers assign to issue short visit visa or working pass cheaply. This could be done through collective collaboration.

On Malaysia side, since this country have enough concern to the plight of the oppress people like Palestine, why not do the same for the people of Sulu and other neighbouring countries who come to Malaysia mostly to help boom the country’s economy. Illegal issue, I think, should not be more politicize but try to work for the problem wisely and humanely. Malaysia is one of the successful nations recently; hopefully the government could find other solution rather than jailing and whipping the illegal. I hope, both governments will double their efforts to find the best panacea to the illegal immigrant issue affecting the people in Southeast Asia, Philippines, Malaysia and Sulu in particular.